Fraszki (J. Kochanowski)



Czas, miejsce powstania i wydania

Kochanowski pisał fraszki, zarówno po polsku, jak i po łacinie, przez całe swoje życie. Łaciński zbiór nazwał Foricoenia, polskie zaś utwory zebrał w trzech tomach (księgach). Fraszki wydane zostały niedługo przed śmiercią Kochanowskiego, w 1584 roku w Drukarni Łazarzowej w Krakowie.

Problematyka


Fraszka to drobny utwór poetycki pisany wierszem, często o charakterze aforystycznym, zawierający pointę. Fraszki reprezentują renesansową wizję świata, poety i człowieka. Tematyka fraszek jest różnorodna, poeta przedstawia w nich obyczaje panujące na dworach, czego przykładem są: Do Mikołaja Firleja, O kapelanie. Zawierają krytykę ludzkich wad, świadczą o tym teksty Na nabożną, gdzie została poddana krytyce pobożność na pokaz i O kaznodziei, gdzie została ośmieszona hipokryzja. We fraszkach można odnaleźć filozoficzne refleksje na temat ludzkiego życia, w którym wszystko podlega przemijaniu

„Zacność, uroda, moc, pieniądze, sława,

Wszystko to minie jako polna trawa”.

Zaś życie człowieka porównane zostało do losu kukiełki, którą po przedstawieniu chowa się do skrzynki i zapomina o niej. Pojawia się topos człowieka - lalki w teatrze świata. Przykładem takiego utworu jest wiersz O żywocie ludzkim.

Fraszki Kochanowski pisał od początków swojej twórczości, ich tematyka podlegała zmianie, podobnie jak zmieniało się życie poety.

Kształt artystyczny i nowatorski charakter Fraszek J. Kochanowskiego

Fraszki Kochanowskiego charakteryzuje bogactwo formalne i wersyfikacyjne. Poeta, sięgając do tradycji poprzedników, wykorzystał różne formy gatunkowe. Odwołał się do epigramatów, anakreontyków, utworów biesiadnych, sonetów, madrygałów, erotyków, obrazków obyczajowych. Obok lirycznych wierszy o charakterze refleksyjnym, odnaleźć można w zbiorze satyryczne obrazki z życia dworskiego, udramatyzowane przez wprowadzenie dialogów i indywidualizację języka postaci. Komizm utworów osiągnął poeta dzięki wykorzystaniu wszystkich rodzajów humoru: komizmu sytuacji, postaci i dowcipu słownego. Niejednokrotnie posługiwał się ironią i autoironią. Dowcip Kochanowskiego cechuje umiar, duża kultura i subtelność, czasami jednak sięgał poeta do rubasznego, ludowego humoru. Kochanowski posługiwał się w erotykach wyrafinowanym, kunsztownym językiem, z kolei w satyrycznych obrazkach, kondensacja myślowa i oszczędne, odpowiednio dobrane słownictwo służą wydobyciu humoru. Fraszki cechuje różnorodna budowa: obok krótkich, epigramatycznych, dwuwersowych wierszy pojawiają się dłuższe formy narracyjne z elementami dialogu, a także liryka osobista i refleksyjna. Narrację ożywia wprowadzenie elementów mowy potocznej i częste stosowanie przysłów oraz urozmaicona budowa zdań. Kochanowski wprowadza różne typy narratora (w Na lipę będzie nim drzewo), bogactwo realistycznych szczegółów splata z refleksjami o charakterze ogólnym. Najczęściej stosowanymi przez poetę środkami stylistycznymi są epitety (odwołujące się do świata antycznego i do współczesnej poecie rzeczywistości), porównania, animizacje i personifikacje, peryfrazy (omówienia) i synonimy (wyrazy bliskoznaczne). Treściowemu bogactwu fraszek odpowiada różnorodność formalna, stylistyczna, a także wersyfikacyjna. Poeta posługuje się różnymi formami wiersza, od pięcio- do czternastozgłoskowca. We fraszkach odnaleźć można dziesięć miar wierszowych. Obok tekstów ciągłych pojawiają się wiersze stroficzne (czterowiersze, sonety, dystychy - dwuwersy). Nowatorstwo Kochanowskiego przejawia się właśnie w tej wielkiej różnorodności formy, tematów i kształtu stylistycznego.

Streszczenia



Do Mikołaja Firleja. Utwór skład się z czterech wersów. Poeta zwraca się do Mikołaja Firleja, aby wybaczył mu niefrasobliwość i zbytnią swawolność jego tekstów.

O kapelanie. Wiersz sześciowersowy, ukazany został kapelan, który nie mógł odprawić mszy, ponieważ całą noc spędził na zabawie.

Na nabożną. W dwuwersie poeta zawarł krytykę udawanej pobożności.

O kaznodziei. Utwór składa się z sześciu wersów. Poeta zarzuca kaznodziei, że nie żyje według tego, czego sam naucza w Kościele.

O żywocie ludzkim. Wiersz zbudowany jest z ośmiu wersów. Poeta nazywa błahostką myśli i czyny człowieka. Twierdzi, że na świecie nie ma niczego pewnego: uroda, pieniądze, sława przemijają, zaś człowiek po swojej śmierci zostaje zapomniany.

Do gór i lasów. Wiersz jest rozbudowany, liczy osiemnaście wersów, poeta zawarł w nim elementy ze swojego życia, wspomina podróże, studia, czasy, kiedy był dworzaninem. Jest to wierszowany życiorys poety.

Do fraszek. Utwór składa się z czternastu wersów, poeta stwierdza, iż fraszki skrywają tajemnice z jego życia i nie łatwo je odgadnąć, bo można pobłądzić jak w labiryncie.


Biografia autora

Fraszka to drobny utwór poetycki pisany wierszem, często o charakterze aforystycznym, zawierający pointę. Fraszki reprezentują renesansową wizję świata, poety i człowieka. Tematyka fraszek jest różnorodna, poeta przedstawia w nich obyczaje panujące na dworach, czego przykładem są: Do Mikołaja Firleja, O kapelanie. Zawierają krytykę ludzkich wad, świadczą o tym teksty Na nabożną, gdzie została poddana krytyce pobożność na pokaz i O kaznodziei, gdzie została ośmieszona hipokryzja. We fraszkach można odnaleźć filozoficzne refleksje na temat ludzkiego życia, w którym wszystko podlega przemijaniu

„Zacność, uroda, moc, pieniądze, sława,

Wszystko to minie jako polna trawa”.

Zaś życie człowieka porównane zostało do losu kukiełki, którą po przedstawieniu chowa się do skrzynki i zapomina o niej. Pojawia się topos człowieka - lalki w teatrze świata. Przykładem takiego utworu jest wiersz O żywocie ludzkim.

Fraszki Kochanowski pisał od początków swojej twórczości, ich tematyka podlegała zmianie, podobnie jak zmieniało się życie poety.

Kształt artystyczny i nowatorski charakter Fraszek J. Kochanowskiego

Fraszki Kochanowskiego charakteryzuje bogactwo formalne i wersyfikacyjne. Poeta, sięgając do tradycji poprzedników, wykorzystał różne formy gatunkowe. Odwołał się do epigramatów, anakreontyków, utworów biesiadnych, sonetów, madrygałów, erotyków, obrazków obyczajowych. Obok lirycznych wierszy o charakterze refleksyjnym, odnaleźć można w zbiorze satyryczne obrazki z życia dworskiego, udramatyzowane przez wprowadzenie dialogów i indywidualizację języka postaci. Komizm utworów osiągnął poeta dzięki wykorzystaniu wszystkich rodzajów humoru: komizmu sytuacji, postaci i dowcipu słownego. Niejednokrotnie posługiwał się ironią i autoironią. Dowcip Kochanowskiego cechuje umiar, duża kultura i subtelność, czasami jednak sięgał poeta do rubasznego, ludowego humoru. Kochanowski posługiwał się w erotykach wyrafinowanym, kunsztownym językiem, z kolei w satyrycznych obrazkach, kondensacja myślowa i oszczędne, odpowiednio dobrane słownictwo służą wydobyciu humoru. Fraszki cechuje różnorodna budowa: obok krótkich, epigramatycznych, dwuwersowych wierszy pojawiają się dłuższe formy narracyjne z elementami dialogu, a także liryka osobista i refleksyjna. Narrację ożywia wprowadzenie elementów mowy potocznej i częste stosowanie przysłów oraz urozmaicona budowa zdań. Kochanowski wprowadza różne typy narratora (w Na lipę będzie nim drzewo), bogactwo realistycznych szczegółów splata z refleksjami o charakterze ogólnym. Najczęściej stosowanymi przez poetę środkami stylistycznymi są epitety (odwołujące się do świata antycznego i do współczesnej poecie rzeczywistości), porównania, animizacje i personifikacje, peryfrazy (omówienia) i synonimy (wyrazy bliskoznaczne). Treściowemu bogactwu fraszek odpowiada różnorodność formalna, stylistyczna, a także wersyfikacyjna. Poeta posługuje się różnymi formami wiersza, od pięcio- do czternastozgłoskowca. We fraszkach odnaleźć można dziesięć miar wierszowych. Obok tekstów ciągłych pojawiają się wiersze stroficzne (czterowiersze, sonety, dystychy - dwuwersy). Nowatorstwo Kochanowskiego przejawia się właśnie w tej wielkiej różnorodności formy, tematów i kształtu stylistycznego.